Black winged kite (कापशी)

Black Winged/shouldered kite(कापशी)

दिनांक : २९-१-२०१७, ६ वाजून १५ मिनिटे

जागा : नेरळ

आकाशदर्शनाच्या कार्यक्रमाच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळी परत येत असताना हा पक्षी दिसला. पूर्वी कधीही पाहिलेला नसल्याने फोटो घेतले आणि त्याची ओळख काढली. हा आहे Black Winged Kite(Black shouldered kite) (कापशी). संस्कृत मध्ये कुमुद किंवा शबलिका असेही म्हणतात.

लाल डोळे, राखाडी पाठ आणि पंख आणि काळे खांदे. उडताना पंखांची प्रार्थमिक उड्डाण पिसे काळी असतात. 

बाकी डोके, मान, गळा आणि पोट पांढरे शुभ्र असते. पाय पिवळसर असतात.

शास्त्रीय नाव Elanus caeruleus.  साधारण फूटभर उंचीचा हा शिकारी पक्षी आहे. शिकारी पक्षी बहुदा झाडाच्या उंच डेळक्यावर बसून असतो त्याप्रमाणेच हा बसला होता. या पक्ष्यामध्ये dimorphism नाही. नर आणि मादी सारखेच दिसतात. हा पक्षी मुख्यत्वे झाडांवर, शेतांमध्ये आढळून येतो.  कोकणपट्टी, मलबार आणि पश्चिम घाटातल्या पानगळी जंगलात(Deciduous forest)  हा आढळतो. 

 

सरडे, उंदीर हे याचे प्रमुख अन्न आहे. क्वचित ससा, अन्य छोटे प्राणीही मारू शकतो. घिरट्या घालत घालत खाली येणे हे या पक्ष्याच्या उडण्याचे वैशिष्ट्य. 

मार्च ते ऑगस्ट हा याच्या विणीचा काळ असतो. मोठ्या काटक्या रचून हा पक्षी बहुतांशी मोठ्या झाडावर घरटे करतो. मादी तीन ते चार अंडी देते. अंडी फिकट पिवळसर असतात आणि त्यावर मातकट रंगाचे टिपके असतात. पिल्लाचे डोके, पंख, पाठीवरची पिसे करडट,मातकट रंगाची असतात. पिल्लू juvenile आणि subadult असताना पिसांवर पांढरे पट्टे असतात. डोळेही पूर्णपणे लालभडक असत नाहीत. 

महाभारतात या पक्ष्याचे संदर्भ सापडतात. त्याचा उल्लेख 'कुमुद' (white lily ) असा केला आहे. हा पक्षी जर डोक्यावरून उडाला तर ते राजपद लाभण्याचे लक्षण मानले जाई. असे सतीश पांडे यांच्या 'Birds of western ghats, kokan and malabar' या पुस्तकात दिले आहे.